ლუარა ნიჟარაძე: საქართველოს როლი და ადგილი დღევანდელ გეოპოლიტიკაში და ისტორიული შანსი!

თემა რომელსაც შევეხებით საკმაოდ მნიშვნელოვანია თავისი მრავალი კუთხითა და არსით.

საქართველო უძველესი ანტიკური ხანიდან მოყოლებული მძიმე ქარტეხილებს , თავისი უნიკალური მდებარეობით გადაურჩა და თავი შემოინახა მსოფლიო რუკაზე.
ოცდამეერთე საუკუნის მიჯნაზე ქვეყანა კიდევ ერთხელ იქცა უდიდესი იმპერიების ინტერესთა დაჯახების, თუ გადაკვეთის ადგილად.
საქართველოს გეოპოლიტიკურ მნიშვნელობას და როლს იმპერიათა ინტერესისთვის რამდენიმე ფაქტორი განსაზღვრავს
პირველი გეოგრაფიული მნიშვნელობა–
საქართველო მდებარეობს ევროპასა და აზიას შორის, შავი ზღვის რეგიონში, რაც მას აქცევს ტრანზიტულ ჰაბად ენერგეტიკისა და ვაჭრობისათვის,„ერთმნიშვნელოვან ხიდად“ კასპიის რეგიონსა და ევროპას შორის,ეს პოზიცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ფონზე, როცა მსოფლიო ცდილობს რუსეთზე დამოკიდებულების შემცირებას.

მეორე ენერგეტიკული და სატრანსპორტო როლი—
საქართველო არის საკვანძო ქვეყანა ისეთ პროექტებში, როგორებიცაა ბაქო–თბილისი–ჯეიჰანის ნავთობსადენი,სამხრეთ კავკასიის გაზსადენი,შუა დერეფანი – ჩინეთი–ცენტრალური აზია–კავკასია–ევროპა. ეს აძლიერებს საქართველოს,როგორც სტრატეგიულ პარტნიორს დასავლეთისთვის.

მესამე გეოპოლიტიკური ბალანსი:
საქართველო იმყოფება დასავლეთსა (ევროკავშირი, NATO) და რუსეთს შორის რთულ სივრცეში!
დასავლეთთან ინტეგრაციისკენ სწრაფვა,რუსეთთან კონფლიქტური ურთიერთობა (ოკუპირებული ტერიტორიები – აფხაზეთი და სამაჩაბლო-ცხინვალის რეგიონი)—ეს მდგომარეობა საქართველოს აქცევს უსაფრთხოების მნიშვნელოვან ფაქტორად რეგიონში!

მეოთხე უსაფრთხოება და პოლიტიკა:
საქართველო მონაწილეობს საერთაშორისო მისიებში,არის NATO-ს პარტნიორი ქვეყანა,ცდილობს სამხედრო და ინსტიტუციურ გაძლიერებას,თუმცა შიდა პოლიტიკური პოლარიზაცია და დემოკრატიული გამოწვევები ასუსტებს მის პოზიციას საერთაშორისო ასპარეზზე.

მეხუთე კულტურა, ტურიზმი, მრავალსაუკუნოვანი ისტორია, პროევროპული საზოგადოებრივი განწყობა,ეს ყველაფერი ქმნის საქართველოს დადებით იმიჯს, თუმცა საჭიროა სტაბილური პოლიტიკა, რომ ეს პოტენციალი სრულად იქნას გამოყენებული.

ბოლოს შეიძლება ითქვას ,რომ დღევანდელ გეოპოლიტიკაში საქართველო არის სტრატეგიული სატრანზიტო ქვეყანა—დასავლეთსა და რუსეთს შორის მყოფი საკვანძო სივრცე,ქვეყანა დიდი პოტენციალით, მაგრამ ასევე სერიოზული გამოწვევებით!

აქედან გამომდინარე შეიძლება განვსაზღვროთ რა როლი აქვს საქართველოს დღევანდელ გეოპოლიტიკაში:—
საქართველო–რუსეთის ურთიერთობებაში დღეს რეალობა ასეთია:რუსეთს ოკუპირებული აქვს საქართველოს ტერიტორიების ~20%-ზე მეტი.2008 წლის ომის შემდეგ ურთიერთობები სტრატეგიულად ფარულად მაინც მტრულია, თუ ზედაპირულად არ ჩანს კონფლიქტი,მიუხედავად ეკონომიკური კონტაქტებისა
„ბორდერიზაცია“ რჩება მუდმივ ზეწოლის ინსტრუმენტად. რუსეთის მიზანი საქართველოს დასავლური ინტეგრაციის შეჩერებაა,მას სურს რეგიონში გავლენის შენარჩუნება და ამ კუთხით საქართველოს გამოყენება როგორც „საფრთხის სიგნალი“ სხვა პოსტსაბჭოთა ქვეყნებისთვის.
საქართველოს დილემა არის არ შევიდეს პირდაპირ სამხედრო კონფლიქტში რუსეთთან, “აბა ომი გინდათ” -ზეწოლისთვის მუშაობს,იმავდროულად გამორიცხულიც არაფერია,საჭიროა მკაფიო დიპლომატია ,რაშიც დასავლეთის მხარდაჭერა უდავოდ გააძლიერებს დიპლომატიის ხარისხს.ნებისმიერი შიდა არასტაბილურობა კი აძლიერებს რუსეთის პოზიციას.
თვალი უნდა გავუსწოროთ ,რომ რეალურად, რუსეთი საქართველოს აღიქვამს არა როგორც თანასწორ მოთამაშეს, არამედ როგორც გეოპოლიტიკურ სივრცეს, რომლის კონტროლიც სურს!-ეს არის წითელი ხაზი რუსეთისთვის,რაც საქართველომ არ უნდა გადაკვეთოს!?

საქართველო და ევროკავშირი / NATO– ევროკავშირი/:საქართველო არის EU-ის კანდიდატი ქვეყანა!
მოსახლეობის უმრავლესობა მკაფიოდ პროევროპულია!მთავარი დაბრკოლებები კი არის დემოკრატიული უკუსვლა,სასამართლოსა და მედიის პრობლემები,პოლიტიკური პოლარიზაცია! ევროკავშირისთვის კი საქართველო მნიშვნელოვანია შავი ზღვის უსაფრთხოებისთვის და ენერგეტიკული დივერსიფიკაციისთვის,
აღმოსავლეთ პარტნიორობის მომავალისთვის,მაგრამ ევროკავშირი ვერ მიიღებს ქვეყანას, რომელიც შიდა კრიზისში იმყოფება.

NATO-ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური პარტნიორია, NATO-ს მისიის მხრივ კი ფორმალური წევრობა რთულია
ოკუპირებული ტერიტორიების და რუსეთის ფაქტორის გამო.
თუმცა შესაძლებელია NATO -სთან სამხედრო თანამშრომლობა,წევრობის გარეშე,სტანდარტების, თავდაცვის და კიბერუსაფრთხოების გაძლიერების კუთხით.

საქართველო სამხრეთ კავკასიაში და რეგიონული როლი:საქართველო არის ერთადერთი ქვეყანა რეგიონში, რომელსაც არ აქვს კონფლიქტი მეზობლებთან.იგი არის მთავარი სატრანზიტო გზა:აზერბაიჯანი → ევროპა
ცენტრალური აზია → შავი ზღვა.იკვრება სამკუთხედი: აზერბაიჯანი – სომხეთი – საქართველო.საქართველო ცდილობს იყოს ნეიტრალური პლატფორმა,მას შეუძლია გახდეს მოლაპარაკებების სივრცე,ეკონომიკური ჰაბი,მაგრამ ამისთვის სჭირდება პოლიტიკური სანდოობაპროგნოზირებადი საგარეო კურსი,რაც არ არის დღეს გამოკვეთილი

ფაქტიური სურათი ასეთია:საქართველო დღეს არის:სტრატეგიული კვანძი— აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის,იმავდროულად რუსეთის ზეწოლის ქვეშ მყოფი ქვეყანა.მას აქვს დიდი პოტენციალი რომ შედგეს ისეთ სახელმწიფოდ , რომელიც თავად წყვეტს საკუთარ მომავალს.მთავარია შეძლებს თუ არა საქართველო საკუთარი მნიშვნელოვანი პოტენციალის პოლიტიკურად გამოყენებას!?

რეალისტური პროგნოზი უახლოეს ათ წელიწადში შესაძლებელია იყოს შემდეგი:თუ დღეს არსებული ტრაექტორია შენარჩუნდა–საქართველო იქნება EU კანდიდატი, მაგრამ არა წევრი NATO-ს ახლო პარტნიორი ქვეყანა,ექნება შუა დერეფნის მნიშვნელოვანი ადგილი,კვლავ პოლარიზებული,ინსტიტუციურად სუსტი, მაგრამ ფუნქციონირებადი.ოკუპაცია დარჩება,თუმცა ფართომასშტაბიანი ომი ნაკლებად სავარაუდოა,ანუ ვიქნებით სტაბილური, სუსტი სახელმწიფო!?

საქართველო არის დიდი ინტერესების გადაკვეთის წერტილი. დასავლეთი საქართველოს არ „დაიცავს“, თუ საქართველო საკუთარ თავს არ დაიცავს!ამიტომ აუცილებელია ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი დოქტრინა,რაც მეცნიერთა კონგრესმა შეიმუშავა,აუცილებელია ამ დოქტრინის კანონიერ ჩარჩოში მოქცევა,რაც საშუალებას მოგვცემს დიპლომატიური ენით ველაპარაკოთ ყველა დიდ სახელმწიფოს,მათ შორის დასავლეთს და რუსეთს!
დღეს გეოპოლიტიკური სურათი სწორედ ამ ისტორიულ შანსს აძლევს საქართველოს!!
დრო მუშაობს ან შენს სასარგებლოდ, ან შენს წინააღმდეგ,გეოპოლიტიკაში გაყინული მდგომარეობა სინამდვილეში უკან გადადგმული ნაბიჯია!

რა არის დღეს საქართველოს ისტორიული შანსი? — პირველად ისტორიაში აქვს შანსი იყოს უსაფრთხო, თავისუფალი და სუვერენული სახელმწიფო ერთდროულად.
რატომ არის ეს შანსი უნიკალური?
ისტორიაში საქართველო თითქმის ყოველთვის იყო იმპერიებს შორის მოქცეული გავლენების ობიექტი და არა სუბიექტი,იგი იყო იძულებული თამაშის წესები მიეღო ისე,რომ გადარჩენილიყო.დღეს პირველად
არსებობს დასავლური წესრიგი, სადაც პატარა ქვეყნებს აქვთ ადგილი.სუვერენიტეტი აღარ განისაზღვრება მხოლოდ სამხედრო ძალით,არსებობს ინსტიტუციური გაერთიანებები (EU, NATO), სადაც ძალა თამაშის წესებზეა და არა ძალის ფოკუსირებაში.საქართველომ . წესებზე თამაში უნდა მიიღოს და არ მოახდინოს იმპროვიზაცია,არამედ მიხვდეს პაიკი როდის ჩაანაცვლოს მეფით,დიდი სახელმწიფოები შეიძლება იყვნენ არაპროგნოზირებადი.საქართველოს ისტორიული შანსია იყოს პროგნოზირებადი,სანდო პარტნიორი,კანონის ძალაზე დამყარებულ სახელმწიფოდ აღქმული,ეს უფრო ძლიერია, ვიდრე სამხედრო ძალა დღეს. სახელმწიფო არ უნდა იყოს ლიდერებზე დამოკიდებული,და არ უნდა იყოს „მესიის“ მოლოდინში,მისი ისტორიული შანსია შექმნას ძლიერი ინსტიტუტები,დასავლეთი სისტემებს ენდობა და ეს ნდობა დამოკიდებულია ძლიერ ინსტიტუციაზე.
მას აქვს დღეს ღირებულებითი არჩევანი მკაფიოდ აირჩიოს დასავლური სივრცე და ეს არჩევანი აქციოს შიდა პოლარიზაციის დასასრულებლად.ყველაზე რთული ნაწილი დღეს არის შიდა პოლიტიკა,პოლარიზაციის დასრულება ,რაც დაამთავრებს ნიჰილიზმს საზოგადოებაში . თავისუფლება იწყება აზროვნებით ისტორიული შანსი დაიკარგება, თუ:საზოგადოება შეეგუება უსამართლობას,კანონი გახდება ფორმალური,ევროპა კი შორეული უტოპია.

საქართველოს აქვს ისტორიული შანსი გახდეს ქვეყანა, რომელსაც არ სჭირდება ცალკეული ოლიგარქები,ლიდერები,რადგან შეუძლია შექმნას ძლიერი სისტემა ,რომელიც მუშაობს.თუ ეს შანსი დაიკარგა ისტორია წრიულად იტრიალებს,და კვლავ განმეორდება,ხოლო თუ გამოვიყენეთ ისტორიულ შანსს საქართველო მრავალი საუკუნის შემდეგ პირველად იქნება ძლიერი ,დამოუკიდებელი სუვერენული სახელმწიფო!

31.01.2026.წ
ლუარა ნიჟარაძე
ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი