ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი დოქტრინა

 

„ქართული გზა — ქვეყნის გადარჩენისა და გაძლიერების გზა”—

„ქვეყანა უნდა იმართებოდეს ერის ბუნებიდან გამომდინარე.“

— ი. ჭ.

პროექტის თარიღი: 22 ნოემბერი, 2023

 

ინიციატორი: სამეცნიერო წრეებისა და საზოგადოების წარმომადგენლები

წარმდგენი პლატფორმები: „ქართული ერთობის დარბაზი“ და „მეცნიერთა კონგრესი“

შ ე ს ა ვ ა ლ ი

   ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი დოქტრინის პროექტი წარმოადგენს საქართველოს სახელმწიფოებრივი განვითარების ხედვასა და ძირითად პრინციპებს, რომლებიც ეფუძნება ქვეყნის სუვერენიტეტს, ეროვნულ ინტერესებს, ქართულ იდენტობას, ისტორიულ გამოცდილებას, დემოკრატიულ მმართველობასა და თანამედროვე გამოწვევების გათვალისწინებას.

    დოქტრინის მთავარი იდეა გამოიხატება ფორმულირებით:

„ქართული გზა — ქვეყნის გადარჩენის სხვა გზა არ არსებობს.“

ამ შემთხვევაში „ქართული გზა“ გულისხმობს არა საქართველოს იზოლაციას ან მსოფლიოსგან გამიჯვნას, არამედ საერთაშორისო თანამეგობრობასა და გლობალურ პროცესებში მონაწილეობას ისე, რომ ქვეყანამ შეინარჩუნოს საკუთარი სახელმწიფოებრივი სუვერენიტეტი, ეროვნული იდენტობა, კულტურული თვითმყოფადობა, რესურსები და დამოუკიდებლად მოქმედების უნარი.

დოქტრინის საფუძველია იდეა, რომ საქართველოს სახელმწიფოებრივი განვითარება, უპირველეს ყოვლისა, უნდა ემსახურებოდეს საქართველოსა და მისი მოქალაქეების ეროვნულ ინტერესებს.

დოკუმენტი განიხილება როგორც საქართველოს სახელმწიფოებრივი განვითარების კონცეპტუალური საფუძველი და შესაძლო საკონსტიტუციო რეფორმების ერთ-ერთი მიმართულება

. მისი საბოლოო სახე უნდა ჩამოყალიბდეს ფართო საზოგადოებრივი განხილვის, პროფესიული დებატებისა და, შესაბამის შემთხვევაში, საყოველთაო სახალხო ლეგიტიმაციის გზით.

ზოგადი პრინციპები:

1. ქართული გზა და გლობალიზაცია:

*საქართველო აღიარებს გლობალიზაციას, როგორც თანამედროვე მსოფლიოს განვითარების ობიექტურ პროცესს. ქვეყნის ამოცანაა ამ პროცესში აქტიური და ეფექტიანი მონაწილეობა ისე, რომ გლობალურ ინტეგრაციას არ მოჰყვეს ეროვნული სახელმწიფოებრიობის, სუვერენიტეტისა და კულტურული თვითმყოფადობის შესუსტება.

„ქართული გზა“ გულისხმობს მსოფლიოსთან თანამშრომლობას საქართველოს ეროვნული ინტერესების დაკარგვის გარეშე.

2. სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა

*საქართველოს სახელმწიფოს უმთავრეს საფუძვლად განიხილება მისი სუვერენიტეტი, დამოუკიდებლობა, ტერიტორიული მთლიანობა და სახელმწიფოებრივი ინსტიტუტების გაძლიერება.

სახელმწიფო პოლიტიკა უნდა ემსახურებოდეს საქართველოს დამოუკიდებლად გადაწყვეტილების მიღებისა და საკუთარი ინტერესების დაცვის უნარის განმტკიცებას.

3. ეროვნული ინტერესები

*საქართველოს საშინაო და საგარეო პოლიტიკის ერთ-ერთ მთავარ პრინციპად განისაზღვროს ეროვნული ინტერესების დაცვა.

  ეროვნული ინტერესები მოიცავს:

*სახელმწიფო სუვერენიტეტის დაცვას;

*ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენას მშვიდობიანი გზით;

*ეროვნული უსაფრთხოების უზრუნველყოფას;

*ეკონომიკური დამოუკიდებლობის გაძლიერებას;

*ეროვნული კულტურისა და იდენტობის დაცვას;

*განათლებისა და მეცნიერების განვითარებას;

*დემოგრაფიული და სოციალური უსაფრთხოების უზრუნველყოფას.

 

4. საზოგადოება, ხელისუფლება და ინტელექტი

*სახელმწიფოს მართვის საფუძვლად უნდა იქცეს პრინციპი:

„ხელისუფლება ემსახურება საზოგადოებას, საზოგადოებას — ინტელექტი და ზნეობა.“

ხელისუფლება უნდა იყოს ხალხის წინაშე ანგარიშვალდებული, ხოლო სახელმწიფო ინსტიტუტები — გამჭვირვალე, ეფექტიანი და სამართლებრივად პასუხისმგებელი.

დოქტრინის ერთ-ერთი ცენტრალური იდეაა:

ხალხი — სახელმწიფო ხელისუფლების წყარო და საბოლოო სუვერენი; ხელისუფლება — ხალხის მსახური.

5. ეროვნული და კულტურული თვითმყოფადობა

*საქართველოს სახელმწიფოებრივი განვითარება უნდა ეფუძნებოდეს ქვეყნის ისტორიულ გამოცდილებას, კულტურულ მემკვიდრეობას, ქართულ ენას, ეროვნულ თვითმყოფადობასა და იმ ღირებულებებს, რომლებიც საქართველოს საზოგადოებისთვის ისტორიულად და კულტურულად მნიშვნელოვანია.

ამასთანავე, ეროვნული თვითმყოფადობის დაცვა არ უნდა ნიშნავდეს სხვა ერებისა და კულტურების უარყოფას ან საზოგადოების რომელიმე ჯგუფის დისკრიმინაციას..

II ძირითადი სახელმწიფოებრივი მიმართულებები:

მუხლი 1. ეროვნული სიმდიდრე და სტრატეგიული რესურსები—

მიწა, წყალი, ტყე, წიაღისეული, ენერგეტიკული რესურსები და სხვა სტრატეგიული მნიშვნელობის ეროვნული სიმდიდრეები განსაკუთრებულ სამართლებრივ დაცვას უნდა ექვემდებარებოდეს.

უცხო ქვეყნის მოქალაქეებზე მათი გასხვისების საკითხი უნდა დარეგულირდეს მკაფიო საკანონმდებლო შეზღუდვებით, ეროვნული უსაფრთხოების, ეკონომიკური ინტერესებისა და კონსტიტუციური პრინციპების გათვალისწინებით.

მუხლი 2. განათლება და მეცნიერება—

განათლება და მეცნიერება უნდა განისაზღვროს სახელმწიფოს ერთ-ერთ უმთავრეს პრიორიტეტად.

სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს:

განათლების ხარისხის ამაღლება;

მეცნიერების განვითარება და კვლევითი საქმიანობის მხარდაჭერა;

განათლების ხელმისაწვდომობა;

პედაგოგებისა და განათლების სფეროს წარმომადგენლების ღირსეული პირობები;

ეროვნული და თანამედროვე ცოდნის სინთეზი.

საჭიროების შემთხვევაში, შესაძლებელია საშუალო განათლების სავალდებულოობის საკითხის განხილვაც.

მუხლი 3. ეროვნული უსაფრთხოება—-

უნდა ჩამოყალიბდეს და მუდმივად განახლდეს:

ეროვნული თავდაცვის დოქტრინა;

საგარეო უსაფრთხოების სტრატეგია;

დემოგრაფიული უსაფრთხოების სტრატეგია;

სასურსათო უსაფრთხოების სტრატეგია;

ენერგეტიკული უსაფრთხოების დოქტრინა;

კიბერუსაფრთხოების ეროვნული სტრატეგია.

მუხლი 4. მშვიდობა და სამხედრო პასუხისმგებლობა—-

საქართველოს ტერიტორიიდან არ უნდა განხორციელდეს ისეთი მოქმედება, რომელიც სხვა სახელმწიფოს წინააღმდეგ აგრესიული ომის დაწყებას ემსახურება.

საქართველოს სახელმწიფო პოლიტიკა უნდა ეფუძნებოდეს მშვიდობის, თავდაცვისუნარიანობისა და ქვეყნის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის პრინციპებს.

მუხლი 5. საერთაშორისო ურთიერთობები—-

საქართველო უნდა თანამშრომლობდეს საერთაშორისო თანამეგობრობასთან და აფორმებდეს საერთაშორისო ხელშეკრულებებს საკუთარი სუვერენიტეტის, ტერიტორიული მთლიანობისა და ეროვნული ინტერესების დაცვით.

საერთაშორისო თანამშრომლობა არ უნდა იქცეს საქართველოს შიდა პოლიტიკური გადაწყვეტილებების გარე ძალების მიერ განსაზღვრის საშუალებად.

მუხლი 6. მოქალაქეობა და ეროვნული კავშირი—

სახელმწიფომ უნდა შექმნას სამართლებრივი მექანიზმები, რომლებიც ხელს შეუწყობს უცხოეთში მცხოვრები ქართველებისა და საქართველოსთან ისტორიულად დაკავშირებული აფხაზების საქართველოს სახელმწიფოსთან სამართლებრივი და ეროვნული კავშირის განმტკიცებას.

მოქალაქეობის საკითხი უნდა განისაზღვროს მკაფიო სამართლებრივი ნორმებით და შესაბამისობაში იყოს საქართველოს კონსტიტუციასა და საერთაშორისო სამართალთან.

მუხლი 7. დიასპორის დაცვა—-

საქართველოს სახელმწიფო ვალდებულია განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმოს მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში მცხოვრები საქართველოს მოქალაქეების უფლებებისა და ინტერესების დაცვას და ხელი შეუწყოს მათ სამშობლოსთან კულტურული, ეკონომიკური და საზოგადოებრივი კავშირების გაძლიერებას.

მუხლი 8. კორუფციისა და ნეპოტიზმის წინააღმდეგ ბრძოლა—

კორუფცია, ნეპოტიზმი, სახელმწიფო რესურსების პირადი ან ჯგუფური ინტერესებისთვის გამოყენება და სახელმწიფო ინსტიტუტების ბოროტად გამოყენება უნდა იქცეს მკაცრი სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძვლად.

უცხო სახელმწიფოს სპეცსამსახურებთან თანამშრომლობის საკითხი უნდა განისაზღვროს სისხლის სამართლის კანონმდებლობით, მკაფიო სამართლებრივი სტანდარტებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე.

მუხლი 9. უცხოური გავლენა და პოლიტიკური დამოუკიდებლობა—

საქართველოს პოლიტიკური და საინფორმაციო სივრცე დაცული უნდა იყოს ისეთი გარე გავლენისგან, რომელიც მიზნად ისახავს ქვეყნის პოლიტიკური დღის წესრიგის, სახელმწიფო გადაწყვეტილებების ან საზოგადოებრივი აზრის არამართლზომიერ მანიპულირებას.

უცხოური დაფინანსების რეგულირება უნდა ეფუძნებოდეს:

გამჭვირვალობას;

ანგარიშვალდებულებას;

თანაბარ სამართლებრივ სტანდარტებს;

ადამიანის უფლებების დაცვას;

პოლიტიკური გავლენისა და ჩვეულებრივი საერთაშორისო თანამშრომლობის მკაფიო გამიჯვნას.

უცხოური გრანტი თავისთავად არ უნდა ჩაითვალოს პოლიტიკურ გავლენად, თუ ის ემსახურება განათლებას, მეცნიერებას, კულტურას, გარემოს დაცვას, ჰუმანიტარულ ან სხვა არაპოლიტიკურ მიზნებს.

მუხლი 10. ადამიანის ღირსეული ცხოვრების უფლება—-

სახელმწიფოს ერთ-ერთ მთავარ მიზნად განისაზღვროს მოქალაქისთვის ღირსეული ცხოვრების პირობების შექმნა.

სახელმწიფომ თავისი შესაძლებლობებისა და რესურსების ფარგლებში უნდა უზრუნველყოს:

სოციალური დაცვის ეფექტიანი სისტემა;

ხელმისაწვდომი ჯანდაცვა;

განათლების ხელმისაწვდომობა;

სოციალური საცხოვრისის პროგრამები;

დასაქმებისა და ეკონომიკური შესაძლებლობების ზრდა;

ღირსეული ცხოვრებისათვის აუცილებელი სოციალური გარანტიები.

მუხლი 11. ხალხის სუვერენიტეტი და პირდაპირი დემოკრატია—

სახელმწიფო ხელისუფლების წყაროა ხალხი.

უნდა გაძლიერდეს მოქალაქეთა პირდაპირი მონაწილეობის მექანიზმები, მათ შორის რეფერენდუმისა და სხვა კონსტიტუციური ინსტრუმენტების გამოყენება.

საჭიროა ისეთი სამართლებრივი მექანიზმების შექმნა, რომლებიც მოქალაქეებს მისცემს შესაძლებლობას, კანონით დადგენილი წესით მონაწილეობა მიიღონ:

მნიშვნელოვან სახელმწიფო საკითხებზე გადაწყვეტილების მიღებაში;

რეფერენდუმის ინიცირებაში;

ვადამდელი არჩევნების მოთხოვნაში;

კანონმდებლობის ცვლილების ან გაუქმების ინიციირებაში;

პოლიტიკური წარმომადგენლობის მიმართ საზოგადოებრივი კონტროლის განხორციელებაში.

ამასთან, პირდაპირი დემოკრატიის თითოეული მექანიზმი უნდა იყოს მკაფიოდ განსაზღვრული კონსტიტუციითა და კანონით, რათა დაცული იყოს როგორც ხალხის ნების გამოხატვა, ისე სამართლებრივი სტაბილურობა და ადამიანის ძირითადი უფლებები.

მუხლი 12. რეფერენდუმის შესახებ კანონმდებლობა–,,

აუცილებელია რეფერენდუმისა და პირდაპირი დემოკრატიის სხვა ფორმების შესახებ მკაფიო, თანამედროვე და პრაქტიკულად აღსრულებადი სამართლებრივი ჩარჩოს შექმნა.

რეფერენდუმის ჩატარების წესები უნდა უზრუნველყოფდეს პროცესის თავისუფლებას, გამჭვირვალობას, სანდოობასა და შედეგების ლეგიტიმურობას.

მუხლი 13. უძრავი ქონების რეგულირება—

საქართველოს მიწისა და სხვა სტრატეგიული მნიშვნელობის უძრავი ქონების უცხო ქვეყნის მოქალაქეებზე გასხვისების საკითხი უნდა დარეგულირდეს განსაკუთრებული სამართლებრივი გარანტიებით.

ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა იყოს მკაფიო, თანაზომიერი, საჯარო ინტერესით დასაბუთებული და შესაბამისობაში საქართველოს კონსტიტუციასა და საერთაშორისო სამართლებრივ ვალდებულებებთან.

მუხლი 14. სახელმწიფო კონტროლი, გამჭვირვალობა და ანგარიშვალდებულება—

სახელმწიფო ინსტიტუტების საქმიანობა უნდა ეფუძნებოდეს გამჭვირვალობასა და ანგარიშვალდებულებას.

განსაკუთრებული კონტროლი უნდა განხორციელდეს სტრატეგიულ სფეროებში, მათ შორის:

ენერგეტიკაში;

თავდაცვასა და უსაფრთხოებაში;

ბუნებრივი რესურსების მართვაში;

ინფრასტრუქტურაში;

ფინანსურ სექტორში;

სახელმწიფო შესყიდვებში.

კონტროლის მექანიზმები უნდა იყოს ეფექტიანი, მაგრამ ამავე დროს დაცული უნდა იყოს მოქალაქეთა ძირითადი უფლებები და კანონის უზენაესობა.

III. „ქართული გზა“ — დოქტრინის მთავარი იდეა—- 

„ქართული გზა“ არ უნდა განიმარტოს როგორც ქვეყნის იზოლაცია, სხვა სახელმწიფოებთან დაპირისპირება ან საერთაშორისო თანამშრომლობაზე უარის თქმა.

მისი არსი უნდა იყოს:

მსოფლიოსთან თანამშრომლობა — საკუთარი სახელმწიფოს, სუვერენიტეტისა და ეროვნული ინტერესების დაკარგვის გარეშე.

ეს გულისხმობს ისეთი სახელმწიფოს მშენებლობას, რომელიც:

იცავს საკუთარ სუვერენიტეტს;

აძლიერებს სახელმწიფო ინსტიტუტებს;

იცავს ეროვნულ კულტურასა და იდენტობას;

უზრუნველყოფს მოქალაქეთა უფლებებსა და ღირსებას;

ავითარებს მეცნიერებასა და განათლებას;

იცავს ეროვნულ რესურსებს;

თანამშრომლობს მსოფლიოსთან საკუთარი ინტერესების საფუძველზე;

ხელისუფლებას საზოგადოებრივი კონტროლის ქვეშ ამყოფებს;

გადაწყვეტილებების მიღებაში მოქალაქეთა მონაწილეობას აძლიერებს.

ამგვარად, „ქართული გზა“ უნდა იყოს არა მხოლოდ პოლიტიკური ლოზუნგი, არამედ სახელმწიფოებრივი განვითარების პრინციპების ერთობლიობა, რომლის მიზანია ძლიერი, დამოუკიდებელი, დემოკრატიული, სამართლებრივი და ეროვნული ინტერესების დამცველი საქართველოს ჩამოყალიბება.

დ ა ს კ ვ ნ ა

ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი დოქტრინის მიზანია საქართველოს განვითარების ისეთი სახელმწიფოებრივი მოდელის შემუშავება, რომელიც ერთდროულად დაიცავს ქვეყნის სუვერენიტეტს, ეროვნულ ინტერესებსა და კულტურულ თვითმყოფადობას და უზრუნველყოფს თანამედროვე მსოფლიოსთან თანამშრომლობას.

დოქტრინის მთავარი პრინციპი შეიძლება ჩამოყალიბდეს შემდეგი ფორმულით:

„ქართული გზა — მსოფლიოსთან თანამშრომლობა საკუთარი სახელმწიფოსა და ეროვნული ინტერესების დაკარგვის გარეშე.“

ძლიერი სახელმწიფო არ ნიშნავს მხოლოდ ძლიერ ხელისუფლებას. ძლიერი სახელმწიფო არის ძლიერი ინსტიტუტები, დაცული მოქალაქე, ანგარიშვალდებული ხელისუფლება, განვითარებული განათლება და მეცნიერება, ეკონომიკური შესაძლებლობები, ეროვნული უსაფრთხოება და ხალხის რეალური მონაწილეობა სახელმწიფოებრივ გადაწყვეტილებებში.

ამ ხედვის საბოლოო ჩამოყალიბება უნდა მოხდეს ფართო საზოგადოებრივი განხილვის, მეცნიერული და სამართლებრივი ექსპერტიზის, პოლიტიკური დებატებისა და კონსტიტუციური პრინციპების საფუძველზე.

დოქტრინის ლეგიტიმურობის უმთავრესი წყარო უნდა იყოს საქართველოს მოქალაქეების თავისუფალი, ინფორმირებული და დემოკრატიული მონაწილეობა.

ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი დოქტრინა!!!

 

ეროვნული დოქტრინის ეს ვარიანტი შეიმუშავა “მეცნიერთა კონგრესის” ჯგუფმა ლუარა ნიჟარაძის ხელმძღვანელობით